“Nasılsın?”
Günlük hayatımızda en fazla muhatap olduğumuz sorulardan biri bu olsa gerek. Cevap da ağız birliği yapmışçasına: “İyiyim!” oluyor sanırım.
Peki, iyi derken gerçekten de iyi miyiz, iyilerden miyiz? Buyurun biraz iyi kalabilmek üzerinde biraz düşünelim.
Kavramların anlamının birbiriyle iyice çeliştiği bir çağda yaşıyor olmak, kavramların tam olarak ne anlatmak istediğini izah etmeyi zorunlu kılıyor. Bir dönemi kendini keşfetme maskesi altında kişisel gelişim dayatmasıyla geçirdikten sonra şimdi de kavramların birbirine karıştırıldığı bir döneme erdik. İçeriğin ne olduğundan ziyade amaçlarının ne olduğunu fark edince çözüm de anlamlı ve kalıcı oluyor.
Görselliğin ön plana çıktığı bu çağda her şeyin görünür olması gerektiği fikri ortaya atıldı. Görünür olmak, yaşıyor olmakla eş değer hâle getirildi. Görsellik beraberinde maddeleştirilmeyi de getirdi. Maddeye indirgenen kavramlar birer ürün hâline dönüştürüldü. Ortada bir ürün olunca da doğal olarak reklamlar popülerlik kazandı. Yani günün sonunda yine kasa kazanmalıydı. Emperyal sistemin olmazsa olmaz kuralıdır bu. Oyuncuların kim olduğunun, oyunun ne olduğunun bir önemi yok aslında. Aslolan, belli bir zümre kazanırken diğerlerinin sadece birer figüran olarak kalması...
Görsellik çağında duygular da bu durumdan nasibini aldı ve görünür olmanın zorunluluğu karşısında boyunlarını büktüler. İyi kalmaktan ziyade iyi olduğunu göstermenin zorunluluğunu hissetmeye başladık. İyi olmak istiyorsan iyiliğini göstermek zorundasın gibi bir durumun içerisine düşürüldük. Ramazan ayında verilen toplu iftarlardan tutun da yapılan en ufak bir yardım dahi sosyal medyada paylaşılma zorunluluğu hissettirdi insana. İyilik yapıyorsan milletin gözüne sokmalısın zorunluluğu… Reklamı yapılan ürünün yapılmış olmasının bir hükmü yokmuş gibi bir algıyla kuşatıldık.
Biraz özeleştiri kimseyi incitmez sanırım. Azıcık özeleştiriden sonra şu soruyu soralım: İyilik yapmak mı, yoksa iyi kalmak mı?
İnsan, hayatının belli dönemlerinde iyilik yaparak iyi olmayı başarabilir. İyi olmak, iyilik yapmak iyi kalabilmek için gereklidir ancak yapılan her iyilik her zaman iyi değildir ve büsbütün sürecin tamamına hükmetmez.
“Ey iman edenler! Allah için hakkı ayakta tutan, adaletle şahitlik eden kimseler olun. Bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi adaletten ayırmasın.” (Maide Sûresi, 8. Ayet) ayeti düsturunca sadece kendi istediğin kişiye iyilik yapmak yerine iyilik olgusunu adaletle baki kılarak her şart ve zeminde bu duruşu koruyabilmektir iyi kalmak. İyiliğin adil olmakla doğal bir bağı vardır.
Her şeyin maddeye indirgendiği bu çağda insani ilişkiler dahi maddesel döngüler üzerine kuruldu. Güven, hayal kırıklığına; değer vermek yanılgıya, yardımcı olmak ihanete uğramaya; samimiyet sahtekârlığa; merhamet zalimliğe kapı aralar oldu. Böyle olunca da insanın zihni düşünüp durdu: Bu kadar iyiliğe rağmen hâlâ iyi kalabilmek midir erdem?
Belki de insanı iyilikten uzaklaştıran en tehlikeli soru budur. Çünkü iyiliği bir alışverişe dönüştürdüğümüz anda, yaptığımız şeyin adı iyilik olmaktan çıkar. Karşılığını alamadığımız her davranıştan vazgeçmeye başlarsak bir süre sonra elimizde yalnızca hesabı tutulmuş ilişkiler kalır. İlişkiler kâr-zarar hesabı üzerine kurulmuşsa ortaya çıkan duruma menfaat denir.
Ayrıca iyilik birisini memnun etmek için değil insanın içindeki kendisini anlamlandırabilmesi için yapılır. İyilik sadece karşımızdakilere değil, aynı zamanda kendimize de yaptığımız güzelliktir.
İyilik, sınırları olmayan bir teslimiyet değildir. Gerektiğinde hayır diyebilmek, haksızlığa itiraz etmek, mesafe koymak ve adaleti savunmaktır. Zira merhametle zafiyet, sabırla suskunluk, affetmekle yapılan haksızlığı meşrulaştırmak aynı şey değildir.
Her şeye rağmen iyi kalabilmek, sadece iyilik yapmak değil, kötülüğün bir parçası olmamayı da seçebilmektir. İnsanın elinde imkân varken adaletten ayrılmaması, söz söyleme hakkı varken kırıcı olmaması, intikam fırsatı bulduğunda vicdanını hatırlamasıdır.
Bir insanın iyiliğini kaybetmesi yalnızca kendisiyle ilgili bir mesele değildir; onun dokunduğu, hayatına değdiği, kendisinden umut bekleyen herkes de bundan nasibini alır.
Öyleyse mesele yalnızca iyi bir insan olmak değil, hayatın bütün hesaplarına rağmen iyi bir insan olarak kalabilmektir. Çünkü insanı değerli kılan, iyiliği hangi şartlarda yaptığı değil, hangi şartlarda ondan vazgeçmediğidir.
İyi kalabilmek, fırtınanın içinde bile pusulayı kaybetmemektir. Bu yüzden bana sorulan her “nasılsın” sorusuna her zaman “iyiyim” demeye devam edeceğim.