Çağdaş insan; sabah daha yataktan kalkmadan parmağı telefon ekranında gezinmeye başlıyor: Bir habere bakıyor, bir videoyu izliyor, bir fotoğrafı inceliyor, ardından başka bir paylaşımın peşine düşüyor… Otobüste, iş yerinde, yemek masasında, yürüken, karşıdan karşıya geçerken, hatta gece uyumadan önce bile mutlaka telefona bakıyor. Kendisini hiç ilgilendirmeyen Dünyanın öbür ucundaki bir gelişmeden, bir hâdiseden haberdar olmaya çalışıyor ve saniyeler içinde binlerce bilgiye ulaşıyor. Fakat bir an olsun başını kaldırıp çevresine, gökyüzüne bakmıyor; güneşin doğuşunu, yağmurun toprağa düşüşünü, bir ağacın nasıl meyve verdiğini düşünmüyor. Parmakları sürekli hareket hâlinde fakat zihni, maalesef düşünceden uzak! Yani çağımız insanı, bilgiye ulaşmak için bütün imkânlara sahipken düşünmek için kendisine zaman ayırmıyor...

Görmek fakat ibret almamak, duymak ama sorgulamamak, bilmek lakin bildikleri üzerinde kafa yormamak; ne yazık ki modern insanın giderek alıştığı bir hayat tarzı hâline geldi. Günlük telaşlar, bitmek bilmeyen meşguliyetler, sosyal medya ve ölçüsüz tüketim alışkanlıkları çağdaş insanın zihnini sürekli meşgul ediyor. Böylece en büyük nimetlerden biri olan aklını gereği gibi kullanmaktan mahrum kalıyor.

Oysa insanı insan yapan en temel özelliklerden biri düşüncedir. Düşünce; bir varlık, olay veya konu üzerinde derinlemesine kafa yormak, sebeplerle sonuçlar arasındaki ilişkiye bakarak hakikati anlamaya çalışmaktır. İnsan düşünerek; kendisini tanır, hayatına yön verir, problemlerine çözüm bulur ve geleceğini tasarlar. Medeniyetlerin gelişmesi, ilmin ilerlemesi ve insanlığın bugünlere ulaşması büyük ölçüde bu düşünme eyleminin birer eseridir.

Sağlıklı düşünmenin yolu ise, bilgi sahibi olmaktan geçer. Bilgiyle beslenmeyen bir akıl, karanlıkta yolunu bulmaya çalışan insana benzer. Bu sebeple okumalı, araştırmalı, öğrenmeli ve öğrendiklerimiz üzerinde kafa yormalıyız. Çünkü düşünce, yalnızca zihinsel bir faaliyet değil, insanı başartıya ulaştıran bilinçli bir çabadır.

Yüce Kitabımız; ısrarla insanları düşünmeye teşvik ediyor, akıllarını kullanmalarını ve ibret almalarını hatırlatıyor. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Göklerin ve yerin yaradılışında, gece ile gündüzün değişmesinde, insanlara fayda sağlamak üzere denizlerde gemilerin süzülüşünde, Allah’ın gökten indirip kendisiyle ölmüş yeri canlandırdığı yağmurda ve yeryüzünde hayat verip yaydığı canlılarda, rüzgârların yönlerini değiştirip durmasında, gökle yer arasında emre hazır bulutların duruşunda, elbette aklını çalıştıran kimseler için Allah’ın varlığına ve birliğine nice deliller vardır.” (Bakara 164)

Bu âyet-i kerimenin ortaya koyduğu gerçek son derece açıktır: Kâinat, düşünen insan için delillerle doludur. Güneşin doğuşu, gecenin gündüze dönüşmesi, yağmurun kurumuş toprağı diriltmesi, arının bal yapması ve denizlerdeki sayısız nimet... Bunların hiçbiri sıradan birer hâdise değildir. Her biri, rabbimiz, yaratıcımız ve mabudumuz Allahü Teâlâ’nın sonsuz kudretini ve yaratma sanatını gösteren birer hüccettir.

Bir portakal yerken düşünelim: Topraktan böylesine lezzetli, sulu ve vitaminlerle donatılmış bir meyve nasıl meydana geliyor? Üstelik insanın bu vitaminlere en fazla ihtiyaç duyduğu kış mevsiminde yetişiyor. Biz çoğu zaman yalnızca meyvenin tadına bakıyoruz; halbu ki düşünen insan, meyvenin ardındaki hikmeti de anlamaya çalışıyor.

Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Onlar, ayakta iken, otururken, yan yatarken Allah’ı zikrederler ve göklerin ve yerin yaradılışı konusunda düşünürler. (Ve derler ki:) Rabbimiz! Sen bunu boşuna yaratmadın. Sen pek yücesin, bizi ateş azabından koru.” (Âl-i İmran 191)

Demek ki düşünme; insanı gafletten uyandıran, imanını güçlendiren ve Rabbine yaklaştıran çok mühim bir faaliyettir. Bir de düşünen insan; davranışlarını sorgular, hatalarından ders çıkarır, başkalarının hâlini anlamaya çalışır, topluma faydalı fikirler üretmeye gayret eder. Böylece hem dünyevî hayatını güzelleştirir hem de âhiret saadeti için yatırım yapar ve azık hazırlar.

Unutmayalım: Görmek başka, gördüğünden ibret almak başkadır. Bilmek başka, bildiği üzerinde düşünerek faydalı bir fikir üretmek başkadır. İnsan, ancak aklını kullanıp yaradılışın hikmetini kavradığı ölçüde gerçek anlamda düşünmüş olur. Yüce Dinimiz’in emrettiği tefekkür de işte budur, vesselam…