1913 – 1918 senelerinin İzmir Belediye Reîsi Refik Evliyazade ile Hacer Kapani’nin ikisi kız, üçü erkek beş çocuğundan sonuncusu Ahmet Evliyazade’dir (İzmir, 1906 – a.y., 1986, İzmir Asrî Mez.).
Doğum ve ölüm târihlerini Evliyazade Âilesinin makbere kitâbesinden tesbît edebildiğimiz Ahmet Evliyazade’nin, serveti ve faâliyetleri hakkında, fazla bir bilgiye ulaşamadık. Sâdece, İnternet’ten ulaştığımız 24 Nisan 1971 târihli bir satış fişinden, Ahmet Evliyazade’nin, o târihlerde, İzmir – Kordon’da hizmet veren bir Mobiloil benzin istasyonunun başlıca ortağı olduğunu tesbît edebildik…
Ahmet Evliyazade’nin izdivâcı, Sevim Hanım’la. Sevim Hanım, Nisâiyeci (gynécologue) Dr. Mahmut Ata Bayata ile Nefise Saniye Hanım’ın kızı… Zengin ve muâsır târihimizde iz bırakmış bir âile… Dr. Bayata, günümüzde, bilhâssa Kadıköyü-Moda’nın Şifâ Sokağı’nda inşâ ettirdiği Dr. Bayata Köşkü’yle hatırlanıyor…
1945’teki “Gazi Koşusu” denilen at yarışları sonrasında, (silindir şapkalı) “Millî Şef”le karşı karşıya kadeh kaldıran, Sedat Evliyazade’dir… Sedat Evliyazade, sonraki ik̆tidârlar zamânında da îtibârlı bir şahsıyet olmıya devâm etti…
***
Ahmet Evliyazade’nin kayınpederi: Dr. Mahmut Ata Bayata
Refik Evliyazade ile Hacer Kapani çiftinin en küçük çocuğu olan Ahmet Evliyazade hakkında fazlaca mâl̃ûmâta ulaşamadığımız hâlde, kayınpederi Dr. Bayata hakkında, birkaç makâle sâyesinde, bir hayli mâl̃ûmât edinebildik.
Sâdece başlığını görebildiğimiz, muhtevâsına ulaşamadığmız iki müellifli (H. Tekiner ve H. Ulu) bir makâleden (“Türk Jinekoloji Tarihinde Unutulmuş Bir İsim: Dr. Mahmud Atâ Bayata”, Yeni Tıp Tarihi Araştırmaları, 2017/23: 91-112) Dr. Bayata’nın doğum târihinin 1880, ölüm târihinin 1967 olduğunu öğreniyoruz. Tam ölüm târihi ve âile bağları ise, 29 Eyl̃ûl̃ 1967 târihli Cumuhuriyet gazetesindeki (s. 2) şu îlânda münderic bulunuyor:
“Merhum Mehmet Sait Beyin ve Safiye Hüsnügül Hanımın oğlu, Sevim'in babası, Ata Evliyazâde'nin dedesi, Nefise Samiye'nin eşi: Doğum ve Kadın Hastalıkları Mütehassısı Dr. Mahmut Ata Bayata Hakkın rahmetine kavuşmuştur. Cenazesi 29/9/1967 cuma günu öğle namazını müteakıp Kadıköy, Osmanağa Camiinden alınarak Karacaahmet Mezarlığındaki aile kabrine, ebedî istirahatgâhına tevdi edilecektir. Ailesi.”
24 Nisan 1971 târihli bu fişten, Ahmet Evliyazade’nin, o târihlerde, İzmir – Kordon’daki bir Mobiloil benzin istasyonunun başlıca ortağı olduğu anlaşılıyor…
***
Demek ki Dr. Mahmut Ata Bayata, Sait Bey ile Safiye Hüsnügül Hanımın oğludur. Nefise Samiye Hanım’la evlenmiş, tek çocukları olmuştur: Sevim Hanım… Sevim Hanım, Ahmet Evliyazade ile evlenmiş ve bir oğulları dünyâya gelmiştir: Ata Evliyazade… Îlânda Ahmet Evliyazade’nin ismi zikredilmediğine göre, bu târihte Ahmet / Sevim Evliyazade çifti boşanmış olmalıdır. Dr. Bayata’nın tam ölüm târihi, îlân (ve cenâze) târihinden bir gün evveli, yânî -muhtemelen- 28 Eyl̃ûl̃ 1967 olmalıdır…
Dr. Bayata’nın 1933’te Kadıköyü-Moda, Şifâ Sokağı’nda inşâ ettirdiği, değişik, zarîf mîmârîsiyle dikkat çeken köşkü, günümüzde, şahsıyetsiz, çirkin apartmanlar arasında sıkışıp kalmış, bahçe duvarları iğrenç yazılarla kirletilmiştir. (İnşâ târihini, Emre Muşazlıoğlu kaydediyor: 29.9.2023; https://www.gazetekadikoy.com.tr/yazarlar/emre-musazlioglu/doktor-mahmut-ata-bayata-kosku; 24.5.2026)
Feryal Turantekin’in “Art Deco Bir Köşk ve önünde Kırmızı bir Ford T Type” başlıklı makâlesinde, Dr. Bayata ve köşkü hakkında bir hayli tafsîlât mevcûd:
Dr. Bayata Köşkü
“…1930’larda gelseniz, kapısında kırmızı otomobili göreceğiniz, Şifa Sokağı ve Şifa Çıkmazı’nın köşesinden girilen ve denize kadar uzanan büyük bir bahçe içerisindeki gösterişli Art Deco Köşkü de, Jinekolog Dr. Mahmut Ata Bayata yaptırmıştı.
“Doktor Mahmut Ata Bayata’nın hem evi hem de bir katında altı yataklı bir hastanesi olan bu yüksek tavanlı ve geniş koridorları olan köşkünün içerisinde zamanında bir ameliyathane de mevcutmuş.
“Dr. Mahmut Ata Bayata, köşkün çatı katındaki Kule odaya (belvedere) bazı gözlem aletleri koyarak, burayı küçük çapta bir rasathane olarak kullanır, yıldızları gözlemlermiş.
“Art Deco özellikler taşıyan köşkün setler oluşturarak denize kadar inen 1356 metre karelik bahçesinde çardaklar, kanepeler, son derece zevkli işlenmiş demir döküm iskemleler, mermer masalar yer alırmış. Köşkün ikinci kat pencerelerinin üst hizasından köşkü çepeçevre dolaşarak dönen stilize bitkisel motiflerden oluşturulmuş 60 - 70 cm enindeki kuşak, özellikle pencerelerde görülen geometrik bölümlemeler Köşkün mimarisinde etkin olan Art Deco stilin en önemli göstergelerinden.
“Köşkün büyük bahçesinde tavus kuşları dolaşır, bahçedeki havuzun içerisinde cins balıklar yaşar, nadide çiçekler ve ağaçlarıyla köşk denizden bakıldığında çok güzel bir manzara oluştururmuş.
(Ümit Gezgin, 18.3.2024; https://sanattasarimgazetesi.com/?p=46271; 26.5.2026)
Solda, Dr. Bayata Köşkü’nün inşâ edildiği zamânlardaki hâli… Günümüzde ise, şahsıyetsiz apartmanlar arasına sıkışmış, kafeterya olarak işletilen, ziyân edilmiş bir binâdır…
***
İstanbul sosyetesinin mek̃ânlarından biri
“Özellikle de bazı yaz gecelerinde bahçenin bütün ışıkları yakılır, İstanbul sosyetesine mensup özel davetliler, memleketin ileri gelenleri, diplomatlar ve devlet erkanı’nın katıldığı geç saatlere kadar süren ziyafetler, partiler, müzik ve ışık cümbüşü içerisinde dolaşan, dans eden, kadınlı erkekli şık seçkin davetliler, o sırada Kalamış Koyu’nda sandalları ile dolaşan Moda’lılar için keyif ve merakla izlenen bir şölene dönüşürmüş. […]
“Bahçenin en alt setinden bir köprü aracılığı ile geçilen kapalı kayıkhanede denize meraklı olan doktorun çeşitli kayıkları ve tekneleri bir vinç marifetiyle denizden alınır ve kapalı kayıkhaneye çekilirmiş. O dönemde çok nadir olarak görülebilen bir Chris Craft sürat motoruna da sahip olan Dr. Mahmut Ata Bayata, Kalamış koyu’nda çılgınca bir süratle kullandığı bu motoru ile de çok gözde ve meşhur bir erkekmiş. […]
İzdivâclar, çocuklar
“Hızlı yaşamayı ve safahati seven Dr. Mahmut Ata Bayata’nın […] başarılı ve mutlu erkekte olduğu gibi, ardında eşi Nefise Samiye hanım ve kızları Sevim vardı.
“Mahmut Ata Bayata’nın kızı Sevim hanım İzmir’in ünlü ailelerinden Evliyazade’lerin oğlu Ahmet Evliyazade ile evlenmiş, çiftin Ata Evliyazade isimli bir oğulları olmuştu. Ahmet Evliyazade Sevim hanımdan ayrıldıktan sonra iki evlilik daha yapmıştı. Ata Evliyazade ikinci [ilk] evliliğini Selanikli Evranos ailesinin kızları Leyla Okşar ile yapmış ve Kerem Evliyazade bu evlilikten doğmuştu. İzmir Alaçatı’nın bugün bu kadar ünlenmesinde büyük emeği ve payı olan Leyla hanım, amansız bir hastalığa, kansere yakalanarak vefat edince Ata Evliyazade ikinci eşi olan Esin hanım ile evlenmişti.
Köşk, 1963’te, Trak’lara satıldı
“Vefatından kısa bir süre önce, 1963 yılında Dr. Mahmut Ata Bayata, hekimliği bırakarak, köşkü Yaşar ve Pakize Trak çiftine satmış, onlar da köşkü bir takım tadilatlar yaparak, 1965 yılında Özel Moda Koleji adıyla eğitime açmışlar. İlh…” (Feryal Turantekin, 7.11.2021; https://www.facebook.com/groups/1129946954005890/posts/1545195002481081/; 25.3.2026. Bu makâledeki büyük eksiklik, muharririn, kaynaklarını zikretmemisidir…)
Kemalist Totaliter Rejimin pek nüfûzlu âilelerinden Evliyazadeler’in birkaç ferdi… 1950’lerde çekilmiş resimde, Sedat Evliyazade (en sağdaki melon şapkalı zât), Ankara Hipodromu’nda, yakınlarıyle berâber görülüyor…
***
