Tüm dünya nefesini tuttu. 19 Kasım 2026 tarihinde Çin'in Shenzhen şehrinde gerçekleştirilecek zirve, uluslararası kamuoyunun dikkatini üzerine çekmiş durumda. Sebep ve sonuçları bakımından önümüzdeki döneme etki etmesi beklenen bu buluşmayı önemli kılan en temel unsur ise katılımcıları.

Dünyanın üç büyük gücünün liderleri aynı masada buluşacak. Zirveye katılacak devlet başkanları şöyle:

  • Çin Devlet Başkanı Şi Cinping (ev sahibi)
  • ABD Başkanı Donald Trump
  • Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin

Bu üç ülke, askerî, ekonomik ve siyasi nüfuzları bakımından dünya siyasetinde belirleyici aktörler arasında yer alıyor. Dolayısıyla gerçekleşecek görüşmenin yalnızca diplomatik bir buluşma olarak değerlendirilmesi mümkün değil.

Bu zirveyi gördüğümüzde akıllara hemen İkinci Dünya Savaşı'nın son döneminde, 4-11 Şubat 1945 tarihleri arasında Kırım'ın Yalta şehrinde gerçekleştirilen konferans geliyor.

Tarihe Yalta Konferansı olarak geçen bu buluşmaya dönemin ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin katılmıştı.

Konferansta alınan kararlar, savaş sonrasındaki dünyanın siyasi ve jeopolitik şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Almanya'nın işgal bölgelerine ayrılması, Doğu Avrupa'nın geleceği, Sovyetler Birliği'nin Japonya'ya karşı savaşa katılması ve Birleşmiş Milletler'in kuruluşuna ilişkin meseleler bu konferansın önemli gündem maddeleri arasındaydı.

Yalta Konferansı'nın ardından savaşın son aşamasına girilmiş, Almanya Mayıs 1945'te teslim olmuş, İkinci Dünya Savaşı ise Eylül 1945'te Japonya'nın teslim olmasıyla tamamen sona ermiştir.

Savaşın ardından Almanya dört işgal bölgesine ayrılmış, 1949 yılında iki ayrı devlet hâline gelmiş ve bu bölünme 1990 yılına kadar devam etmiştir.

Tarihsel açıdan son derece önemli bir konferans olarak kayıtlara geçen Yalta'nın benzerini, önümüzdeki günlerde Çin'in Shenzhen şehrinde yapılacak zirvede görme ihtimalimiz bulunuyor.

Bu sürecin oldukça kritik bir dönemin arifesinde gerçekleştiğini söylemeden geçmemek gerekiyor.

Konferans öncesinde ABD'nin İran'a yönelik askerî hamleleri ve bölgedeki savaşın seyri, Rusya'nın Polonya ve Baltık ülkeleri üzerinden Avrupa güvenliğine yönelik oluşturduğu tehdit algısı, Çin'in Tayvan üzerindeki egemenlik iddiası ve olası ilhak senaryoları, uluslararası sistemdeki gerilimi daha da artırıyor.

Bütün bu gelişmeler ışığında söz konusu görüşmeye YENİ YALTA demek hiç de yersiz olmayacaktır.

Bu zirvede beş temel başlığın öne çıkacağını düşünüyorum:

1- Yeni enerji koridorları meselesi

Dünyanın enerji kaynaklarına erişimi, enerji nakil hatları ve yeni ticaret güzergâhları, büyük güçlerin rekabetinde önemli bir yer tutuyor. Enerji güvenliği, ülkelerin dış politika tercihlerini doğrudan etkileyen stratejik bir mesele olmaya devam ediyor.

2- Ukrayna-Rusya Savaşı

Rusya ile Ukrayna arasında devam eden savaş, yalnızca iki ülkeyi ilgilendiren bir mesele olmaktan çoktan çıkmıştır. Avrupa'nın güvenliği, NATO'nun geleceği ve ABD-Rusya ilişkileri bakımından da belirleyici bir konumdadır. Savaşın sona erdirilmesine yönelik muhtemel diplomatik girişimler, büyük güçlerin masadaki pazarlıklarının önemli başlıklarından biri olabilir.

3- Çin'in Tayvan meselesi

Çin'in Tayvan üzerindeki egemenlik iddiası, ABD ile Çin arasındaki en önemli anlaşmazlık konularından biridir. Tayvan Boğazı'nda yaşanabilecek askerî bir gerilim, yalnızca bölgeyi değil, küresel ticareti ve uluslararası güvenliği de doğrudan etkileyebilir.

4- ABD-İsrail ve İran arasındaki savaşın gidişatı

Orta Doğu'daki savaşın geleceği, yalnızca bölge ülkelerini değil, küresel güç dengelerini de yakından ilgilendiriyor. İran'ın bölgesel etkisi, İsrail'in güvenlik politikaları ve ABD'nin Orta Doğu'daki askerî varlığı, bu görüşmenin arka planındaki önemli meseleler arasında yer alıyor.

5- Kızıldeniz'in güvenliği ve Husilerin saldırıları

Kızıldeniz, dünya ticaretinin en önemli geçiş güzergâhlarından biridir. Husilerin bölgedeki gemilere yönelik saldırıları, uluslararası deniz ticaretini ve enerji taşımacılığını doğrudan etkiliyor. Bu güzergâhın güvenliği, büyük güçlerin ortak gündemlerinden biri olmaya devam ediyor.

Elbette bu başlıkları daha da çoğaltmak mümkün. Ancak yapılacak görüşmeler ve muhtemel pazarlıklar sonrasında dünyanın hangi yöne evrileceğine ilişkin önemli işaretler ortaya çıkacaktır.

Burada asıl üzerinde durulması gereken mesele, büyük güçlerin kendi aralarındaki ilişkileri yeniden tanımlarken diğer ülkelerin geleceğini nasıl etkileyecekleridir.

Yeni nüfuz alanlarının oluşması, enerji güzergâhlarının yeniden şekillenmesi ve bölgesel güç dengelerinin değişmesi ihtimali, önümüzdeki dönemin en önemli tartışma konuları arasında yer alacaktır.

Yalta Konferansı'nın tarihsel mirası bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Büyük güçlerin bir araya geldiği masalarda alınan kararlar, yalnızca o masada bulunan ülkelerin değil, dünyanın geri kalanının da geleceğini etkileyebiliyor.

Ancak bu kez masada 1945'in ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği üçlüsü değil; ABD, Rusya ve Çin bulunuyor.

İşte bu nedenle Shenzhen'de gerçekleşecek zirve, yalnızca üç liderin buluşması olarak görülmemelidir.

Yeni Yalta mı, yeni bir dünya düzeninin başlangıcı mı?

Bu sorunun cevabını belki de önümüzdeki günlerde yapılacak görüşmelerde arayacağız.

Yeni paylaşımların ve güç dengelerindeki değişimlerin yaşanıp yaşanmayacağını ise zaman gösterecek.

Dünya yeniden şekillenirken biz de bu tarihsel sürecin nasıl ilerleyeceğini hep birlikte göreceğiz.