Şehrine geldiğimiz günden beri bizlerden ilgisini esirgemeyen Kırşehir Valisi Murat Sefa Demiryürek’i TİGAD Genel Başkanı Okan Geçgel ve Yönetim Kurulu Üyeleri ile birlikte makamında ziyaret ediyoruz. Vali bey makamında ego değil, “İnsanı yaşat ki devlet yaşasın” şiarı gereği, hizmet üretmenin yanında insan biriktiren birisi.
Tanışma esnasında, değişik vilayetlerden gelen meslektaşlarımızla girdiği diyalogda insanın yüreğine dokunan o kadar çok anekdot aktardı ki, gıpta etmemek mümkün değil. Gittiği yerlerin özüne inip, devletin şefkatli eli olarak gönüllere dokunduğu, yaşadığı toprakların nüvelerinden beslendiği o kadar aşikâr ki, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi 15 Temmuz Millî İrade Salonu'nda gerçekleştirilen çalıştayın açılış konuşmasında ifade ettiği şu sözlerin üzerine söz söylemek lafügüzâflık olur: “Kırşehir, ahîlik geleneğinin merkezi, Cacabey Medresesi’nin ilim ve bilim sahası, Neşet Ertaş’ın mirası ve Anadolu’nun kadîm kültürünü yaşatan önemli tarih ve kültür merkezlerinden birisidir.”
Vali Demiryürek devlet adamı olmanın yanında, kadîm kültürden beslenen ve besleyen, valiliğin kültür yayınları arasında çıkan “Elini, sofranı, kapını açık; belini, dilini, gözünü bağlı tut” şiarıyla hazırlanan Ahîlik, Anadolu Kültürünün Nazar Boncuğu Kırşehir’in Gelenek ve Görenekleri, Selçuklu Döneminde Kırşehir ve Bozkırın Tezenesi Neşet Ertaş’a Armağan isimli kitapları içilen çaylar eşliğinde hediye ederek yüce gönüllülüğünü bir kez daha cömertçe gösterdi.
*
Daha sonra Kırşehir Açık Ceza İnfaz Kurumu’nda düzenlenen programda Türkiye’nin dört bir yanından gelen 130 gazeteci ile tekrar buluşan ve iki müjde veren Vali Demiryürek, “Organize Sanayi Bölgesi'nin genişletilmesi ve Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) yatırımını Kırşehir’e kazandırdık. Yıl sonunda bitirilmesi planlanan fabrika kimyasal, biyolojik ve radyoaktif tehditlere karşı koruyucu ekipman üretimi gerçekleştirilecek. Şehrin çok çeşitli üretim, yatırım ve kalkınma hedefleriyle sadece Kırşehir’e değil, bölgeye büyük katkı sunacak.” açıklamasıyla Kırşehir’in zenginliğine zenginlik katacağını ifade etti. Ne diyelim, çalışan Demiryürek pas tutmaz.
Hizmetleriniz daim, ömrünüz bereketli olsun.
***
OSMANLI DEVLETİ’NİN MANEVÎ KURUCUSU ŞEYH EDEBÂLÎ
Kırşehir’deki kültür rotasından yürüyerek kadîm tarihin izini sürmeye devam ediyoruz... Bir önceki yazımızda Kırşehir’in ulularından Ahî Evrân Velî’den bahsetmiştik. Bugün de bu silsilenin diğer isimlerine yer vereceğiz.
*
1206 yılında Kırşehir’in Mucur ilçesi İnaç köyünde doğan Şeyh Edebâlî’nin künyesi İmâdüddin Mustafa bin İbrahim bin İnac el-Kırşehrî olup, Selçukluların Şeyh’ül İslâm’ı Şeyh Sadreddin Konevî ve Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin çağdaşıdır.
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ve Hacı Bektâş-ı Velî gibi devrin önemli şahsiyetlerinin sohbetinde bulunan, Necmeddin Ez-Zâhidî’den fıkıh ilmini öğrenen, Şam’a giderek âlimlerden İslâmî ilimler dersi alıp döndükten sonra kendisini tasavvufa vererek Vefâiyye Tarikatı’nın Şeyhi Baba İlyas’ın dergâhında yol alan Şeyh Edebâlî, Bilecik’te bir zaviye kurar ve halkı irşada başlar.
Anadolu ahilerinin ileri gelenlerinden olan Şeyh Edebâlî ileri görüşlülüğü, mücadele ruhu ve ilmi derinliğiyle Anadolu’da İslâm’ın yayılması ve Müslümanların birliğinin sağlanmasına büyük katkı sağlar. Bu sırada âlimleri ve maneviyat erlerini çok seven Osman Bey ile tanışır ve ona dinî ve idarî konularda danışmanlık yapar. Osmanlı Devleti’nin kurulmasında ve yükselmesinde büyük rolü oynar. Kızı Rabî’a Bâlâ Hâtun’u Osman Gâzî evlendirir. Fikirleriyle, düşünceleriyle, dualarıyla ve nasihatleriyle Osman Gâzî’ye yön verir.
“Ey oğul!..” nasihatleriyle adını tarihe altın harflerle yazdıran Şeyh Edebâlî, 1326 yılında Bilecik’te vefat eder. Rahmet ve minnetle anıyoruz.
***
CACABEY, KIRŞEHİR’E DAMGASINI VURMUŞ
Gelelim emirlik döneminde Kırşehir’e mührünü vuran Cacabey’i yâd etmeye...
1240’ta Çorum’un İskilip ilçesinde doğan Nureddin Cibril Bin Cacabey, Anadolu Selçuklu Sultanı Kılıç Arslan oğlu Sultan 2. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde Kırşehir Emiri olur.
Devrin fakültesi sayılan Cacabey Medresesi’ni 1271-1272 yıllarında matematik, fen, gözlemevi (rasathane) ve medrese olarak inşa ettirir. (Yapı, iki renkli taş işçiliğinin uygulandığı üzerindeki ay ve güneşi, ekvator çizgisi ile eksen eğikliğini sembolize eden simge ve ayetlerle bezeli türünün nadide örneği taç kapısıyla; üç ayrı yerde bulunan sütuncelerle bir roketin ateşleme ve fırlatma hâlini gösteren dış cephesiyle; yapıdan ayrı olan tuğladan yapılmış çinili ve tek şerefeli minaresiyle ve başka bir örneği bulunmayan ana eyvanda yer alan koni ve küre biçimlerinin üst üste bindirilmesiyle oluşan sütunlarıyla dikkat çekiyor.) Kubbesi açık ve altında bir kuyunun bulunduğu medresede, kuyunun içindeki suya yansıyan yıldızlar incelenir, bunların üzerinde araştırmalar yapılır. Kurulan bu sistem, dünyanın ilk teleskopu olma özelliğini taşır. Yönetim işlerinde Türkçe konuşan ve yazışmalarında Türkçe kullanan Cacabey, medresede aynı zamanda Türk dilinde eğitim verilmesini sağlar. (Daha sonra camiye çevrilen medrese, minaresindeki mavi çiniler nedeniyle halk arasında “Cıncıklı Camii” olarak anılmaya başlar.)
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin övgüsüne mazhar olan Cacabey, kendi idaresinde yaşamakta olan Hacı Bektâş-ı Velî ile ilgilenir ve himaye eder. Anadolu’da birçok hayır kurumu ve ayrıca cami, zaviye gibi pek çok kamusal yapının da onarımını sağlar.
Cacabey, 1301 yılında Bizanslılara karşı savaşırken şehit düşer. Cenazesi, Kırşehir’e getirilerek yaptırdığı medresenin altındaki türbeye defnedilir. Caminin içinden merdivenlerle inilen bu türbe maalesef rutubet kokusundan dolayı hem ziyaretçileri, hem de Cacabey’in ruhunu rahatsız ediyor. Lütfen biraz ilgi, lütfen!..
Emir Cacabey tarafından yaptırılan, Anadolu'daki ilk gözlemevi Cacabey Gökbilim Medresesi, “Anadolu Selçuklu Medreseleri” başlığı altında UNESCO'nun geçici dünya mirası listesinde bulunuyor.
(Bununla birlikte bazı tarihçiler, Cacabey’in Moğol istilası sırasında Moğollara ve Moğol yanlısı Selçuklu devlet adamlarına başkaldıran Kırşehir’deki çok sayıda Ahi ve Türkmeni kuşatma altına alarak zulmettiğini ifade eder.)
***
TÜRKÇENİN “GARİB” ŞAİRİ ÂŞIK PAŞA
Bu kadar birbirinden mümtaz ismi yâd edip de Türkçenin “garib” Şairi Âşık Paşa’dan bahsetmemek vefasızlık olur.
1272’de Kırşehir’de doğan Âşık Paşa’nın (Alâeddîn Ali) ailesi Horasan’ndan Anadolu’ya gelerek burayı kendilerine yurt kılar. Ahî Evrân Velî ve Hacı Bektâş-ı Velî’nin çağdaşı olan Aşık Paşa, Osmanlı Devleti’nin kuruluş döneminde Osman Gâzî’nin ve Orhan Gâzî’nin yanında yer alarak katkı sağlayanlar arasında yer alır.
Asıl adı Ali olan ve “Âşık Paşa” ismini mahlas olarak kullanan şair, Türk edebiyatının ilk büyük telif mesnevisi olarak bilinen, Türkçe olarak yazdığı 12 bin beyitten oluşan “Garibnâme” adlı eserinde madencilikten, ziraata, kâmil insan olmaktan peygamberlere kadar farklı konulardaki düşüncelerini şiirlerinde dile getirir.
Türkçenin hor görüldüğü, “Türkçe şiirler yazılamaz” denildiği bir çağda bu milletin sevinçlerini, kederlerini, sevdalarını ve yaşantılarını Türkçe kaleme alan tasavvuf şairi Âşık Paşa, yaşadığı 13’üncü asrın sonu 14’üncü asrın başında döneminde Farsça ve Arapça ön planda bulunmasına rağmen Türkçe konuşup yazan ender mutasavvıflardan birisi olur.
Türkçenin o dönemde garip kaldığını düşünerek eserine “Garibnâme” ismini verdiği rivayet edilen Âşık Paşa, “Türk dahi bilmez idi ol dilleri, İnce yolu ol ulu menzilleri, Bu kitap anunçin geldi dile...” dizeleriyle “Garibnâme”yi veciz bir dille özetliyor.
Aynı zamanda Ahilik Teşkilâtı’nın da kurucu öncülerinden olan, Kırşehir’in yetiştirdiği tasavvuf şairi Âşık Paşa, Ankara-Kayseri kara yolu üzerindeki Kırgız çadırını andıran ve Selçuklu mimarisiyle yaptırılan türbesinde ziyaretçilerin duaları arasında hesap gününü bekliyor. Ruhu şâd olsun.
***
BOZKIRIN BOZLAKLARINA CAN VEREN ABDALLAR
Bu şehre kimileri ilim ve bilimle, kimileri ise bozlaklarla gönülden gönüle kurdukları köprülerle hayat vermiş...
Kökeni Orta Asya’ya kadar uzanan bozlaklar, yaylak-kışlak hayatı yaşayan Yörük/Türkmen ve Avşar oymaklarının feryatlarını, haykırışlarını saz ve sözle ifade etme geleneği olarak nesilden nesile, ustadan çırağa aktarılageliyor.
Bozkırın bozlaklarını çığırdıkları türkülerle dünyaya duyuran Âşık Said (1835-1910), Muharrem Ertaş (1913-3 Aralık 1984), Hacı Taşan (1930- 9 Mart 1983), Kırşehirli Çekiç Ali (1932-13 Eylül 1973), Şemsi Yastıman (10 Temmuz 1923- 10 Temmuz 1994) ve Yaşar Kemal’in “Bozkırın Tezenesi” dediği Neşet Ertaş Kırşehir’in âdeta sesi, nefesi olmuş.
Konserlerinde dinleyicilerinden, “Yanık bir cuğara varsa verin. Bir nefes alayım...” talebi karşılık bulan ve cuvarasını çektikten sonra yaşanmışlık kokan, yürekleri titreten türkülerini çığırmaya devam eden, bir televizyon programında sigarayı bırakmasını telkin eden dönemin Başbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a, “Fakir fukaranın zaten canı burnunda bir tek cuvarası var...” diyerek tiryakiliğinden vazgeçmeyen samimi, dobra, hasbi bir abdaldan bahsediyoruz.
1938 yılında Kırşehir’in Çiçekdağı ilçesinin Kırtıllar köyünde Döne anadan dünyaya gelen Neşet Ertaş, abdal kültürünün o zamanki temsilcilerinden olan babası Muharrem Ertaş ile gittiği düğünlerde önce oyun oynayarak, daha sonra da sazıyla türküler söyleyerek uzun ince bir yola çıktı. İstanbul’da babasına ait “Neden Garip Garip Ötersin Bülbül” türküyle ilk plağını çıkaran Ertaş, halk ozanı olarak tanınmaya başladı. İstanbul’dan sonra yolunu Ankara’ya düşüren yüce gönüllü insan burada tanıdığı Leyla’yla tanışıp evlenerek (babasının karşı çıkmasına rağmen) 3 evlat sahibi oldu. Parmakları felç olan Ertaş, şifa aramak için Almanya’ya giderek burada uzun bir tedavi süreci geçirdi. Gerekli tedavileri gördükten sonra burnunda tüten memleketine dönüşü hayatının dönüm noktası, diğer deyimle muhteşem oldu. İstanbul’da verdiği konserle âdeta yeniden doğan Ertaş, insanların yüreğini titreten türküleriyle gönülleri fethetti.
Türküleri kendine has üslubuyla icra eden, “Bozkırın Tezenesi”, “Türkülerin Babası”, “Anadolu Efsanesi” ve “Abdal Müzisyen” gibi mahlaslarla da bilinen “Yalan Dünya”nın garip ustası Neşet Ertaş yaşamı boyunca yaklaşık 400 plak, birçok kaset ve “long play”e imza attı.
Bozlak ustası Ertaş, UNESCO tarafından yaşayan “Yaşayan İnsan Hazinesi” olarak taltif edilirken, Süleyman Demirel’in cumhurbaşkanlığı döneminde teklif edilen “Devlet Sanatçısı” unvanını “Herkes bu devletin sanatçısı” diyerek geri çevirdi. Türkülerinde Anadolu insanının acılarını, kederlerini, sevinçlerini dile getiren Ertaş’a İstanbul Teknik Üniversitesi Devlet Konservatuarı tarafından 2011 yılında “Fahri Doktora” unvanı verildi. Hayatı ve eserleri Prof. Dr. Erol Parlak tarafından kitap hâline getirildi.
Tarihler 25 Eylül 2012’yi gösterdiğinde tedavi gördüğü İzmir’de vefat etti. Kırşehir’in merkezinde yer alan Bağbaşı Mezarlığı’da hem babası, hem de ustası olan Muharrem Ertaş’ın yanına defnedildi.
TİGAD olarak kabrini ziyaret ettiğimiz Muharrem ve Neşet Ertaş dua ve hayırla yâd edildi. Rahmet olsun.
*
“NEŞET ERTAŞ TÜRKÜ BAHÇASI”NA ZİYARETÇİ AKINI
Vefatının ardından Kırşehirli iş insanı Ercan Malkoç, Neşet Ertaş anısına kent merkezinde, kendisine ait Big Thermal Spa Resort Otel’in bitişiğinde 10 dönümlük araziye “Neşet Ertaş Türkü Bahçası” açık hava müzesi kurdu. Bahçada, sanatçının sevilen eserlerinin isimlerini taşıyan duraklara gelenler sensörlü müzik kutuları sayesinde türküleri dinleyebiliyor. “Gönüldağı”, “Mühür Gözlüm”, “Zahidem”, “Ahirim Sensin”, “Ah Yalan Dünya”, “Neredesin Sen” gibi türkülerin isimlerini taşıyan 14 durağın yanı sıra bahçada 3 bine yakın fidan ve çok sayıda çiçek bulunuyor. Bahçanın girişindeki Neşet Ertaş’a ait Hyundai Sonata marka arabanın replikası ise gelen misafirlere nostaljik bir poz verme imkânı sunuyor. Bununla birlikte Neşet Ertaş, Yenice Mahallesi, Ankara Caddesi üzerindeki “Neşet Ertaş Gönül Sultanları Kültür Evi” ve Terme Caddesi’ndeki “Kırşehir Neşet Ertaş Kültür Sanat Merkezi”nde yaşatılmaya devam ediyor.
*
Kırşehir, 2019 yılında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na bağlı Ahiler Kalkınma Ajansı ve Kırşehir Belediyesi’nin girişimleri ile “UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı”na müzik alanında dahil oldu. Kırşehir, Türkiye’den müzik alanında bu ağa dahil olan ilk şehir olma özelliğini taşıyor.
***
BU DÜNYADAN BİR OSMAN BÖLÜKBAŞI GEÇTİ
Son dönemlerde âdeta Kırşehir ile özdeşleştirilen ismi caddelere, sokaklara, bahçalara, kültür merkezlerine verilen Neşet Ertaş ile birlikte Uğur Mumcu da bir başka değer ve hemşehri olarak isminden bahsettiriyor. Kırşehirli bir gurbetçinin yaklaşık 60 yıllık emeğiyle oluşturduğu koleksiyondan meydana gelen ve Kırşehir Belediyesi tarafından 19 Mayıs’ta açılışı gerçekleştirilen Uğur Mumcu Basın Müzesi, hem yurt içi hem de yurt dışından gelen ziyaretçilerden yoğun ilgi görüyor.
*
Kırşehir’in efsane isimlerinden rahmetli Osman Bölükbaşı’nı da unutmayalım... 1946'da siyasete Demokrat Parti (DP), ile adım atan, Millet Partisi ve Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi'nden 1950, 1954, 1957, 1961, 1965 ve 1969 seçimlerinde Kırşehir'den milletvekili seçilen Osman Bölükbaşı, Meclis Kürsüsü ve miting meydanlarındaki nüktedan, etkili ve muhalif üslubuyla kitleleri peşinden sürükledi. Miting meydanlarındaki güçlü hitabetiyle Kırşehir halkının sevgisini kazanarak “Anadolu Fırtınası” unvanını alan, bunun yanında 1965 yılında muhalefetini TRT’ye de yönelterek kuruma ‘Tırt’ demesi üzerine kendisine “Tırt Osman” lakabı takılan Bölükbaşı, memleketi Kırşehir'den kendisine yüksek destek çıkması üzerine dönemin iktidarı DP tarafından örneği görülmemiş bir şekilde cezalandırılmakla kalmayıp, vilayeti Kırşehir ilçe statüsüne düşürülerek Nevşehir'de bağlandı.
Bitmedi!..
Düzce’de tam 8 saat 35 dakikalık rekor konuşmayla tarihe geçen Bölükbaşı’na bir kamyoncu şöyle tepki göstermiş: “Beyim bu nasıl iştir!.. Ben sabah buradan kamyonuma kereste yükledim, konuşuyordun. Yükümü İstanbul’a boşaltıp geldim, hâlen konuşuyorsun...” Eee Bölükbaşı bu ya ne yapsa yeridir!..
Kırşehir’in bu renkli siması 1973’te milletvekilliğinden istifa edip politikayı bıraktı. 1913’te Mucur’da doğan Bölükbaşı, 6 Şubat 2002’de 89 yaşında Ankara’da vefat etti.
Bölükbaşı’nın ismi, söz ve icraatları hâlâ hafızalardaki tazeliğini koruyor...
***
HAYDİ ‘BİZİM ÇOCUKLAR’ SİZİNLEYİZ...
Big Thermal Spa Resort Otel’in üzerinden güneşin gecenin koynuna girmesiyle Kırşehir’in üzerine bir sessizlik çöküyor. Bu sessizliği şehrin zirvesinde kartal yuvası gibi şehri seyre dalan otelin devasa salonundan yükselen bozlak, çığrılan türkü ve davul zurnalar bozuyor.
2025'te Kırşehir Vali Yardımcısı Alper Balcı’nın da büyük gayretleriyle “Bozkırın Abdalları Hizmet Kooperatifi” bünyesinde erkek ve kadınlardan oluşturulan ekip, bozlaklara eşlik eden davul-zurna seslerine finalde bir şey daha ekleniyor ki, konuklar defalarca ayakta alkışladı. Kırşehir'in köklü müzik geleneğini yaşatmak amacıyla faaliyetlerini sürdüren Bozkırın Abdalları’nın A Milli Futbol Takımı’nın Dünya Kupası yolculuğuna destek vermek için hazırladığı “Al Bayrağım Göklerde” adlı marş kısa sürede dillere pelesenk oldu.
24 yıl aranın ardından yeniden 2026 FIFA Dünya Kupası’nda sahne alan A Millî Futbol Takımı dün Vancouver’da Avustralya ile oynadığı ilk maçında 2-0 mağlup oldu. Her şey yeni başladı, haydi “Bizim Çocuklar” marşlarımızla, tezahüratlarımızla ve dualarımızla sizinleyiz...
Yarın devam edeceğiz, inşallah.
