Macedonia Risorta İTK'sının gizli Edirne Reîsi, İnönü idi

Sınıf arkadaşı Ali Fethi nezdinde Mustafa İsmet'e kefîl olarak, onun, Ali Fethi tarafından Macedonia Risorta İTK'sına intisâbını têmîn eden ve kendisi de İTK'nın pek mühim bir elemanı olan Ali Fuad Erden, hem İnönü'nün, Ali Fethi’nin delâletiyle İTK'ya kabûl̃ edildiğine dâir verdiği bilgiyi têyîd ediyor, hem de İTK'yı Edirne'de teşkîlâtlandıranın İnönü olduğunu ifâde ediyor:

“Edirne'de Yüzbaşı İsmet Bey'le Selanik'te Binbaşı Ali Fethi Bey'i gıyaben tanıştırdım. Mektuplaşmaya başladılar.

“İsmet Bey, 1 Mart 1323 (14 Mart 1907) tarihli mektubunda demişti ki:

‘Fethi, gönderdiği mektuba, ‘Fuad Bey’e müteveccih kalb ve nazarlarımızın, aramızda tabiî ve vicdanî bir mukarenet hâsıl ettiğini’ sernâme-i mübahat ittihaz etmekle başlıyor. Fethi, zaten benim bildiğimi böyle tekrar etmekle kadrini yükseltmiş ve kıymet-i münasebeti nazarımda pek bâlâ olmuştur.’

“Ali Fethi de mektubunda, ‘Beni âlem-i İsmet’e kavuşturduğunuzdan dolayı arz-ı şükran ederim’ demişti.

“Ben, bu ‘âlem-i İsmet’ tâbirini pek beğenmiştim. Bilâhare, İsmet Bey'e bir fotoğrafımı takdim ettiğim zaman bu tâbiri benimsemiş ve fotoğrafın üzerine: ‘Kâşifi olduğum âlem-i İsmet'e takdim’ diye yazmıştım.

“Evet. ‘İsmet’i keşfeden bendim. Henüz kimse, Ali Fethi Bey, Talât Bey, İzzet Paşa, Enver Paşa, Cemal Paşa, Mustafa Kemal Paşa, ordu, millet tanımadan önce, onu, ben keşfetmiştim. O, on üç yaşında iken, ‘İstikbâlimle aramda mâni ve hâil olan senelerden birini pây-i kahrım altına aldım’ dediğini duyduğum zaman keşfetmiştim.

“İsmet Bey, Ali Fethi Beyin delâletiyle, 1323 (1907) senesinde, İttihat ve Terakki Cemiyetine girdi ve İttihat ve Terakki'nin Edirne'deki teşkilâtını kurdu.” (Erden 1951: 23-24)

(Erden, İsmet İnönü 1952: Resimli sayfalardan)

Yüzbaşı Mustafa İsmet, Edirne'de, II. Ordu bünyesinde, Macedonia Risorta İTK'sının gizli hücre teşkîlâtını kurduğu günlerde… Erk̃ânıharbiye'den arkadaşı Ali Fuad Erden'le yaptığı fikrî çalışmalarla, kendini hem nazarî, hem amelî planda gâyet mâhir bir Komitacı olarak yetiştirmişti… MR İTK'sının 31 Mart Tertîbi üzerine teşkîl edilen Selânik Ordusunun (Mustafa Kemâl'in verdiği isimle “Hareket Ordusu”nun) bir uzvu olarak İstanbul'a giren Edirne II. Müretteb Fırkasının Erk̃ânıharbiye Hey’etinde (“Şevket Turgut Paşa’nın maiyetinde”) o da vardı: “Selanik’ten Hüseyin Hüsnü Paşa kumandasındaki tümen ve gönüllülerden mürekkep kuvvete, Edirne’den Şevket Turgut Paşa kumandasında bir tümen ekleniyordu. […] Mahmut Şevket Paşa’nın erkânıharbiyesinde Mustafa Kemal Bey ve Şevket Turgut Paşa’nın erkânıharbiyesinde de Kâzım Karabekir Bey vardı. […] Üç, dört gün içinde Hareket Ordusu İstanbul’a girdi. […] Ben bu sırada Edirne’den gelerek, Şevket Turgut Paşa’nın maiyetine katıldım. O esnada Mebusan ve Âyan, Yeşilköy civarında toplanarak, Abdülhamit II’nin indirilmesine ve yerine Reşat Efendi’nin, Mehmet V. olarak geçirilmesine karar vermişlerdi.” (İnönü, Hatıralar; Genç Subaylık Yıllarım 1997: 69-70)

***

♦ İnönü Âilesinin gizli hüviyetine dâir emâreler / delîller: 4) İTK’ya intisâbdan evvel Macedonia Risorta Locası’nda tekrîs!

“Dörtlü Arkadaş Grupu”nun rükünlerinden biri olan, Macedonia Risorta Locası’nda 1906’da tekrîs edilen, 27 Eyl̃ûl̃ 1907’de de Mustafa Kemâl’in tekrîsine delâlet eden, Locasında ve Beynelmilel Masonluk Câmiasında mümtâz bir mevk̆i edinen, 1909 - 1910 senelerinde Pâris’de Askerî Ataşe iken Fransa Meşrik̆-i Âzamı’nın Pâris’deki Localarına devâm eden ve 1910’da, Voltaire Locası’nda: “Hür Masonluk, Fransa'da oynamış olduğu rol̃ü Türkiye’de de oynıyacaktır!” diye haykıran Ali Fethi, dîğer iki arkadaşının, yânî Ali Fuad Erden ile Mustafa İsmet İnönü’nün de kendi Locasına intisâb etmelerine delâlet etmemiş olabilir mi? (Ali Fethi’nin sözünü, 14.06.2026/326. tefrikada, Layiktez’in tercümesiyle, “Hür Masonluk, Türkiye’de de Fransa’da oynamış olduğu rolü oynıyacaktır!” şeklinde nakletmiştik. L̃âkin aynı sözün bizim burada ifâde ettiğimiz şekli, Türkce söyleyişe daha muvâfıktır.)

Doğrusu, bu, hiç mâkûl̃ olmazdı! (Ali Fethi’nin Voltaire Locası’nda sarfettiği söz hakkında tafsîlât şu çalışmamızdadır: Yahûdilik-Masonluk Münâsebeti; Milat, 10.7-13.12.2024, her gün tam sayfa 119 tefrika. Ali Fethi’nin Voltaire Locası’nda îrâd ettiği nutukta geçen mezk̃ûr cümleyi bize nakleden, Sabataî Mason Üstâdı Celil Layiktez’dir. Bizde umûmiyetle “Farmasonluk” şeklinde karşılanan “la franc-maçonnerie” tâbirini, “Hür Masonluk” şeklinde tercüme etmiştir. Filvâk̆î, “franc”, hür demekdir.)

Böyle bir ihtimâl̃ şunun için de mâkûl̃ değildir: Macedonia Risorta İTK'sı, Beynelmilel Masonluğun ve husûsen İtalya Masonluğunun bir üst teşekkülünden başka bir şey değildi ve İTK'ya intisâbda umûmî kâide, “İttihâdcı olmak için evvelâ Mason olmak” idi. Bu kâide muvâcehesinde, Mustafa İsmet arkadaşının İTK’ya intisâbına delâlet eden Ali Fethi, onun evvelâ Locada tekrîs edilmesini têmîn etmemiş olabilir mi? Kezâ Ali Fuad arkadaşının da… Şu var ki onların Matrikül kayıdları da, aynen kendilerininki gibi, aynen Kâzım Nâmi Duru, Ali Fuat Cebesoy, v.s.’ninkiler gibi, tehlike baş gösterince, ortadan kaldırılmış, Matrikül cetvelleri tekrâr tanzîm edilmiştir…

Bilvesîl, birçok masonî eserin müellifi ve Hür ve Kabul Edilmiş Masonlar Büyük Locası’nın nâşiriefk̃ârı Mimar Sinan mecmûasının nâşiri Üstâd-ı Muhterem, Jeoloji ve Jeofizik Mühendisi Tamer Ayan’ın (d. 1940) -gâyet mâkûl̃ olan- şu muhâkemesini de hatırlıyalım:

O zamân İttihâd ve Terak̆k̆î Komitası'nın gizli merkezi, üssü Macedonia Risorta Locası’nın lokal̃i idi ve Komita'nın evrâk hazînesi (arşivi) de bu “Mason Mâbedi”nin “Bekleme Odası”ndaydı. Binâenaleyh Farmason olmıyan birisi, Komita'nın burada yapılmakta olan gizli toplantılarına da iştirâk̃ edemezdi; dîğer tâbirle evvelâ tekrîs edilmiş olması şarttı. (Tamer Ayan, Kalbimizde Saklı Kalan Atatürk ve Masonluk, Ankara: Yurt Kitap-Yayın, “Sır Metinler”, 2008, ss. 204-205; kitabın ilk baskısı, sâdece, Atatürk ve Masonluk ismiyle, 1995'de “Güzel İstanbul Muhterem Locası'nın 6. Yayını” olarak yapılmıştır), (Mustafa Kemâl’in Masonluğunda Merâk Edilen Mes’ele: Nîçin Loca Matrikülünde İsmi Yok?; Yeni Söz, 9.3.2018/31)

Zâten, fikrî planda da, İnönü ile Masonluk arasında hiçbir zamân bir ihtilâf bahis mevzûu olmamıştır. Onlar ki, en mühim bir esâsları, Kemâlperestlikdir…

Resimlerin kaynakları (sırasıyle):

(http://www.milliyet.com.tr/fotogaleri/56066-gundem-ataturk-un-nadir-bulunan-goruntuleri/3; 2.2.2018)

(https://www.pingudumuzayede.com/en/product/7386434/ali-fethi-okyar-paris-askeri-atesesi-ali-fethi-bey-ali-fethi-okyar; 28.8.2024)

(https://tr.pinterest.com/pin/198158452339131307/; 26.9.2026)

(https://tr.pinterest.com/pin/448671181622288595/; 30.9.2018)

(Cumhuriyet, 30.5.1936, s. 6)

(https://tr.wikipedia.org/wiki/Dosya:Erkilet_and_Erden_on_the_Eastern_front.jpg; 17.8.2026)

İttihâdcı İhtilâlinin öncü kadrosunda yer alan ve bilâhare, arkalarındaki Sabataî, Farmason Cemâatleri, v.s. ile berâber “Kemalist Türkiye”yi şekillendiren “Dörtlü Arkadaş Grupu”nun (Macedonia Risorta Locası’nda tekrîs edilmiş) dört rüknü: 1) 15 Nisan 1909’da, “Dârülhilâfe”yi zaptetmek üzere “Balkanlar’ın Kudüs’ü”nden yola çıkan Hareket Ordusu’nun 1. Müretteb Fırka Kumandanı, Farmason Ferîk Hüseyin Hüsnü Paşa (Artvin, 1856 – İstanbul, 1926) emrinde Erk̃ânıharbiye Reîsi Kolağası Mustafa Kemâl (Selânik, 1877 – İstanbul, 10.11.1938, Kemalist Panteon); 2) 1909 – 1910 senelerinin Pâris Askerî Ataşesi Pirlepeli Binbaşı Ali Fethi (Okyar; Pirlepe, 1880 – İstanbul, 7.5.1943, Zincirlikuyu Mez., 4 kabirli L̃aik Âile Makberesi); 3) İsmini Mustafa Kemâl’in koyduğu Hareket Ordusu (Armée d’opération) içinde, Yıldız Sarayı’nı işgâl̃ eden kuvvetlerin Kumandanı Şevket Turgut Paşa’nın emrindeki Edirne II. Müretteb Fırkasının Erk̃ânıharbiye Hey’etinde (“Şevket Turgut Paşa’nın maiyetinde”) yer alan Kolağası Mustafa İsmet (İnönü; İzmir, 24.9.1884 – Ankara, 25.12.1973, Kemalist Panteon); 4) Yüzbaşı Mustafa İsmet’i Ali Fethi ile tanıştıran ve “Dörtlü Arkadaş Grupu”nun teşekkülünde başlıca âmil olan Org. Ali Fuad Erden’in (İstanbul, Taşkasab, 1882 – a.y., 12.5.1957, Merkez Ef. Mez., Âile Makberesi) hayâtından üç enstantane: a) 1914 - 1917’de, IV. Ordu Kumandanı Bahriye Nâzırı Midillili Cemâl̃ Paşa emrinde Erk̃ânıharbiye Reîsi sıfatıyle Sînâ Cephesinde; b) Mayıs 1936’da, “Büyük Şef”iyle berâber, Korgeneral rütbesiyle başında bulunduğu Harb Akademisi’nin askerî tatbîkâtını tâk̆îb ederken; c) 31 Ekim 1941’de, Harb Akademisi Kumandanı sıfatıyle resmî ziyârette bulunduğu Almanya’nın Şark Cephesinde tedk̆îk̆lerde bulunurken…

***