Sercan Ceylan’ın Edebiyat ve Hafıza Türk Roman ve Öyküsünde Hafızanın İşlevleri adlı kitabı, Hece Yayınları tarafından yayımlandı.
Edebiyat ‘satır’lar ile ‘sadır’ların müşterek mahsulüdür. Buna yazılı ve sözlü edebiyat da diyebiliriz. Edebî mahsuller roman, hikâye, şiir, deneme türleriyle topluma sunulacağı gibi masallar, türküler, ninniler, atasözleri ve deyimlerle de ifade edilebilir. Ben sohbet toplantılarındaki konuşmaların da bu ikinci kısma dahil edilebileceğini düşünüyorum. Mesela edebî mahfillerin kıymetini kim inkâr edebilir? Kültürün, sanatın, edebiyatın konuşulduğu sohbet meclisleri birer edebî vaka değil mi? Kıymeti bilinmeli bu modern âşık kahvelerinin. Hüseyin Baykara Meclisleri’ne kadar uzanmayacağım ama tarihî bir temeli var bu sohbetlerin. Osmanlı’da da muhtelif şekillerde tezahür etmiştir. Anadolu’nun bazı şehirlerinde ‘sıra gecesi’, ‘yaren gecesi’ olarak ortaya çıkıyor bu sanat hadiseleri. Cumhuriyet dönemi Türk fikir ve edebiyat hayatında edebî mahfillere çok rastlarız. Bu buluşmalar, kahvehane, pastahane veya lokantalarda yapılabildiği gibi kimi edebiyatçılar da evlerini bu faaliyetlere ayırmış; haftanın belli günlerinde mekânlarını şairlerin, yazarların ve sanatçıların birlikte olmalarına açmışlardır. Bu konuda yeni yeni araştırmalar ve incelemeler yapılıyor. Mesela ‘Küllük’ ve “Marmara Kıraathanesi’ bu vadideki iki çarpıcı, kâmil, güzel örnek. Elbette aynı ismi taşımasa bile bugün bu yolda sebatla devam ettirilen kültür sanat toplantıları, edebiyat meclisleri bulunuyor. “Bâbıâli Sohbetleri”nin 15 yıldan beri sürmesi bu kabil hizmetleri küçümseyenleri düşündürmeli. Hiç kimseyi zorla, 15 yıl boyunca bir topluluğun içine dâhil edemezsiniz. Üstelik bu toplantılar, dinî veya fikrî kaygılarla da gerçekleşmiyor. Son yıllarda yeni başlayan ve giderek ilgi uyandıran bazı mahfiller oluştu şükürler olsun. Eyüpsultan’ın Ebedî Sakinleri, İstanbul Sohbetleri, Fatih’in Ebedî Sakinleri, Üsküdar’ın Ebedî Sakinleri, Sultanahmet Sohbetleri, Gaziantep’in Ebedî Sakinleri ve Sakarya’nın Ebedî Sakinleri, bugün büyük bir hizmet boşluğunu dolduruyor. Yaklaşık 15 yıl önce Zeytinburnu’nun Ebedî Sakinleri ile başlanmıştı bu projeye. Temel derdimiz, hedefimiz, gayemiz “Nesillerin Buluşması”nı sağlamaktı. Hamdolsun ki bu yolda büyük mesafe alındı. Şimdi Yeni Dünya Vakfı’nın Cağaloğlu Yerleşkesi’nde (Hasanpaşa Medresesi) “Yeni Dünya Sohbetleri” başladı. Mahmut Göksu, Abdullah Tümsek, Dursun Gürlek, Mustafa Armağan, Fuat Başar, Nurettin Taşkesen, Mesut Uçakan ve Hikmet Barutçugil pazartesi günü gerçekleşen bu sohbet meclislerine iştirak ettiler. Unutulmayacak sohbetlere şahit olduk. Hatiplerin konuşmalarından sonra dinleyiciler yönelttikleri sorulara cevaplar aldı. Fikirleriyle ortama katkıda bulunanlar oldu. Velhasıl her sohbet meclisinde âdeta ayrı bir beyin fırtınası esti. Feyz alındı, istifade edildi. Gençlerin ilgisi de bu mekânlara giderek artıyor. Yarın Bâbıâli’de günümüzün mümtaz mimarı Necip Dinç, bu tarihî mekânda “Geçmişten Günümüze Mimari Mirasımız”ı anlatacak. Yazımızın başında “sadır”dan bahsetmiştik; bu kadarcık izahla yetinelim isterseniz. Şimdi de “satır”lara yönümüzü çevirelim. Satırlara yani kitaplara…

EDEBİYAT VE HAFIZA


Türkiye’de edebiyatımıza en fazla hizmet eden kuruluşlar arasında Hece Yayınları da bulunuyor. Ustaların ve gençlerin, akademisyenlerin ve serbest yazarların kitapları bir arada titizlikle hazırlanıyor ve edebiyat âlemine takdim ediliyor. Bugünlerde Sercan Ceylan’ın, Edebiyatı ve Hafıza Türk Roman ve Öyküsünde Hafızanın İşlevleri isimli eseri neşredildi. Hacimli kitabın “Önsöz”ü şu satırlarla başlıyor: “Kurmaca metinler olması mümkün dünyaları anlatıyor ve muhayyel bir değerler sistemine dayanıyor da olsalar nesnelerin, varlıkların, duyguların ve işaretlerin hafızasını taşırlar.” Yazarımız çok geniş bir dönemi ‘edebiyat ve hafıza’ açısından inceliyor. Ahmet Mithat Efendi’den başlanıyor Orhan Pamuk’a kadar geliniyor. Toplamda 36 eser. Kitabı hazırlarken “psikanalatik ve felsefi olgulardan yararlandığını” belirten Ceylan, büyük emeklerin, uzun çabaların ve titiz bir çalışmanın ürünü olarak vücut bulan eserin hazırlanış safhasını ayrıntılı olarak anlatırken, “Hatırlama, hatırlatma, çağrışım ve hafızanın sistematik anlatısına dayanan göstergelerine odaklanmaya çalıştım.” diyor. Teşekkür faslından sonra Cemil Meriç’in Jurnal’de geçen şu sözlerine yer veriliyor: “Fikirler kelebek gibi, onları hafızaya iğnelemeye kalkınca bir toz yığını hâline geliyorlar… Yazabilsem benim de hürriyetim olacak. Belki yaşadığımı ve yaşamaya layık olduğumu hissedeceğim. Bu zavallı satırların hiçbir okuyucusu olmasa bile.” Birinci bölümde “Giriş”e rastlıyoruz: “Edebiyat ve Hafıza Araştırmalarında Kuramsal Temeller”. Araştırmacımız ikinci kısımda “Hafızanın Kavramsal Kökleri ve Hatırlama Biçimleri”ne eğiliyor. Takip eden bölümde, “Türk Roman ve Öyküsünde Hafıza ve Hafızanın İşlevleri” bulunuyor. Dördüncü kısım: “Türk Roman ve Öyküsünde Hafızanın Görünme Biçimleri”. Eserin sonunda “Sonuçlar, Tartışmalar ve Öneriler” var. Zengin bir “Kaynakça”yı bulmak bizi şaşırtmıyor. Zihin yorucu, ufuk açıcı, eleştirel, düşündürücü ve faydalı bir çalışma olduğunu düşünüyorum.

ZAMANIN TİK TAKLARI


Edebiyat ve Hafıza’dan sonra Hece’den üç inceleme kitabı daha okuyoruz. İlki Zamanın Tik Takları Şule Grübüz Yazını adını taşıyor. Emel Aras’ın çalışması. Eserleriyle Türk edebiyatında kendisine yer ve yol açan edebiyatçılar hakkındaki bu tür tematik kitapların çok faydalı olduğunu düşünüyorum. Geçmişte bu tür eserler azdı. Son zamanlarda üniversitelerimizin çoğalmasıyla birlikte ilmî bereketin ülkemizi sardığını söylemeliyiz. Bütün mesele hocalarda! İyi hocalar, daha önce yapılmış mezuniyet, yüksek lisans ve doktora tezlerini öğrencilerine vermedikleri zaman ortaya esaslı ve orijinal araştırmalar çıkıyor. Yalnız hocaların da dikkat etmesi gereken mühim husus, ‘popüler’, ‘ünlü’ ve ‘medyatik’ isimlerin tercih edilmesine mâni olmaktır. Bugün unutulmuş yüzlerce şairimiz, romancımız, hikâyecimiz, denemecimiz, tiyatro yazarımız bulunuyor. Çoğunu son çeyrek yüzyılda keşfetmeye çalıştık. Mesela niçin “Ziya Osman Saba’da Ölüm Düşüncesi”, “Safiye Erol’un Osmanlı Şehirleri: İstanbul, Bursa, Edirne”, “Bahaeddin Özkişi’nin Yaşadığı Fatih’te Mahalle” gibi tezler de düşünülmez? Danışılsa daha yüzlerce konu var ama… İnşallah üniversite hocalarımız ve talebeleri, bu kabil unutulmaz tezlere de birlikte imza atarlar. Üçüncü inceleme kitabımız Şerife Şimşek’in hazırladığı Remziye Hisar’ın Paris Mektupları. Cumhuriyet’in ilk kadın kimyacılarından birinin mektuplarının toplanması ve kitaplaştırılması önem arz ediyor. Mıchel Raımond’un Fransız Devriminden Günümüze Roman incelemesini Türkçeye aktaran Dr. Mehmet Yazgan.

ÜÇ ŞİİR KİTABI


Hece, edebiyatın diğer türlerine olduğu gibi şiire de önem veriyor. Zaten yeni yayımlanan üç şiir kitabı, bu kanaatimizi pekiştiriyor. Faruk Uysal’ın ‘toplu şiirler’inden oluşan Gün Günden Kırmızı, 376 sayfa. Şiir kitapları, inceleme, günlük ve tercümeleri bulunan Uysal, kendine özgü bir şiir dili kurabilmiş usta şairlerimizdendir. Elimizdeki Toplu Şiirler’i, 1978-2026 yılları arasında kaleme aldığı şiirlerden oluşuyor. Ben şiir kitaplarını okurken kendime metin seçtiğim gibi bana hitap eden mısraları da işaretlerim. Mesela insanoğlunun serencamını tarif ve tasvir eden “Son/Bahar” dikkatimi çeken böyle bir dörtlük: “Dalından düşüyorsa yaprak bunun bir anlamı olmalı/Herkes ayvaya gidelim diyor, benimki nar olmalı/Ben derim günlerin en güzeli sonbahardır/Son bahardır insan buna inanmalı.” Şairin metafizik ürpertileri sırtlayan mısraları vardır. “Ben henüz hazır değilim Tanrım sensiz bir öyküye” gibi… Şairimiz belli ki düşünmeyi seviyor ama okurunu düşündürmeyi de istiyor. “Bir Deniz Gecesi”nde farklı ummanlara kulaç atmaya başlarız: “Hep aynı döngüde, aynı şiddette/Bir parlayıp bir kaybolan dalgalar/Şeyler, şey olmanın dünyasını dolduran şeyler/Ay ve yıldızlar, uzaklar, yakınlar…/Bu büyüklüktür Tanrım seni görünmez kılan/Dağılmak, ayrılmak ne mümkün huzurdan.” Şair, 2021 yılının Ramazan Bayramı’nda “Uzun Saltanat Tarihimize Bir Dipnot Denemesi” yapıyor ve şiirini şu mısralarla tamamlıyor: “Mesela Üçüncü Mehmet’in tahta çıktığı gün/Buz kesmişti Boğaz boydan boya/Ay dahi donup kalmıştı gökyüzünde/Aslan soyundan gelen aslan olur/Aslan olan sultan olur millete sahip olur./Bu damardan beslendi medeniyetimiz/Kulluğumuz bu damardan/Yaşadık biz bu şanlı saltanatı, yine yaşarız.” Gün Günden Kırmızı’da bazı kişilere adanmış şiirler var. Biri de Sezai Karakoç merhum adına. “Sezai” şiirindeki şu mısraları ben çok sevdim: “Şairdir/Ne zaman bir şiire başlasam/Kırk bir ata eyer vururken rastlarım bulutların üstünde/Kolay kolay ayrılamam ondan/Öylesine içine almış ki ölümü ve dirimi/Şiir olmayacak hangi şeye el atsam/Gelir bir taraftan karışır işime/El uzatır dostlukla ve cömertçe.”

MERHAMETLİ İNSANLAR


Neden Şimdi? Recai Akyel’in “vicdanlı ve merhametli insanlara” ithaf ettiği şiir kitabı. Akyel, şiirde iddia sahibi değil “Hayat, insana kimi zaman acısıyla kimi zaman tatlısıyla dokunur. Bazen bir sevinç, bazen derin bir hüzün, bazen de adını koymakta zorlandığımız bir iç sızı, insanın içinde kendisine bir yol arar. Ben de böyle zamanlarda içimde biriken duyguları kâğıda dökmeye çalıştım.” diyor. İçli duran, serzenişte bulunan, bazen hamasete uzanan mısralar bütünü… Milletimizin hayatındaki önemli kırılma anlarını unutmuyor Akyel. “24 Temmuz” şiirinde altı yıl önce esaretten kurtulan büyük mabedin hikâyesini şöyle dile getiriyor: “Ayasofya mutlu;/Minareleri kavuştu selaya, ezana,/Müminler kapandı huşu içinde secdeye./Zikir Allah’a, şükür Allah’a,/Dualar yaratılana ve insana,/Ne mutlu bana, ne mutlu sana,/Çok şükür, kavuştuk Ayasofya’ya.” Her soylu sanatçının yüreğinde kanayan bir kırmızı gül olan “Gazze”yi de unutmuyor: “Çaresiz kaldım,/Sadece O’na yalvardım./Küstüm kendime,/Kinlendim, batıya, doğruya, ortadoğuya,/Güneye, kuzeye, her yöne./Lanetledim, siyonisti, yahudiyi,/Anlamaya çalıştım, Maksad-ı İlahi’yi.” Hep söylerim, bir şair mensubu olduğu toplumun acılarını dile getirmiyorsa neye yarar? Sorumluluktan kaçan aydınlar hakkında insanlar olumlu düşünür mü? Recai Akyel, on yıl önce Türkiye’de yaşanan FETÖ ihanet çetesini de unutmuyor “15 Temmuz 2026” şiirinde. Gençliğimizin geleceğini çalan, devlete ve millete saldıran bu güruhu haklı olarak affetmiyor. Birkaç mısrayı da bu şiirden alalım: “Mel’un elin zehirli hançeri,/Müslüman Türk’ün gönlüne,/Devlet nizamının çarkına,/Anadolu’nun engin bağrına,/Toplumun dirliğine, neslin geleceğine,/Saplandı ta derinden, derinden.” Davut Şahbaz’ın hazırladığı, “Klasik-Çağdaş Urdu Gazellerinden Seçmeler”den oluşan kitabın adı Söz ve Sır. Tanıtım yazısında, “Bu tercüme; bir medeniyet ikliminden diğerine mana taşıma teşebbüsüdür. Gazel geleneğinin zirve isimlerine duyulan hürmetle, bu şiir ikliminin omurgasını teşkil eden nefesler burada bir araya getirilmeye çalışılmıştır.” deniliyor.

HİKÂYEDEN ROMANA


Kitapları bereketli olan Hece Yayınları, edebiyatın neredeyse bütün türlerinde iddialı. Bu sıralarda farklı yazarlarımızın şu hikâye kitapları, okura ulaştı: Gölgemin Üzerinde Ayak İzlerim (Ali Haydar Haksal), Atlar Aynaya Bakmaz (Sıddık Yurtsever), Karanlığın İçi (Ömer Torlak), İki Rahmetten Biri (Neslihan Soydaş Yıldız). Tahmin edeceğiniz gibi beni en çok etkileyen ve hüzünlendiren, ilk kitaptır. Zira yakınlarda ebedî âleme uğurladığımız Ali Haydar Haksal’ın eseridir de ondan. Kitabı “Ağabeyi Nafiz Celâlettin Haksal’a” ithaf etmiş hikâyecimiz. Rahmete vesile olsun diye yazarımızın eserdeki ilk hikâyesi olan “Gönül Meclisi”nden ilk paragrafı teberrüken takdim ediyorum: “Gün yeniden başlar. Yeni bir zamanın, yeni bir günün, doğal akışında. Yaşanmışlıklar ve kanıksanmışlıklar hep aynı, var ve devam edecek. Bir şeylerin değişimi yeni bir şeylere bağlı. Bekleyişler sezişlerle belirir. Bir ses, bir hâl ve bir görünüm. Alışıklığın ötesindedir yaşananlar. Her an yeni bir şey ile karşılaşılacak bu belli. Burada her ânın, her sözün, bakışın bir anlamı ve değeri var.” Ali Haydar Haksal’ın hikâyeleri çok değerlidir. Ama fikir kitapları da pek kıymetlidir. Esasen böyle seçkin yazarların bütün külliyatı okunmalıdır. O zaman yazarın duygu ve düşünce dünyasına tam manasıyla vakıf olabiliriz. Halil Yaşar’ın romanı, İşlenmemiş Cinayetler Dosyası adını taşıyor.

HECE GENÇ SERİSİ


Gördüğüm kadarıyla Hece Yayınları’nın yöneticileri, gençlere çok önem veriyorlar. Gençler için yazılmış kitapları özene bezene hazırlayıp arada bir vitrinlere taşıyorlar. Yeni beş kitabın isimleri ve yazarları şöyle: Kiraz (Ümmü Gülsüm Çinici) İlmin Deryasında Sisler, Çarklar ve Hayaletler (Ümit Savaş Taşkesen), Kabarık Saçlı Prenses (Ayşe Mesci), Rüyalar, Kediler, Ruhlar (Turan Duman), Simurg Okulu ‘Son Çağrı’ (Aslıhan Keleş Kurtoğlu). İyi yayıncılar, okuru düşünür ve titizlikle kitap yayımlar. Okuyuculara düşen görev de, bu seçkin eserleri hemen arayıp bulmaktır. İyi okumalar dilerim.