Naklettiğimiz vefât îlânlarında dikkat çeken bir husûs
Yukarıda peş peşe naklettiğimiz yedi vefât îlânındaki ifâdeler birbiriyle mukâyese edildiğinde hemen bir husûs dikkat̃i çekiyor: Bunların dört tânesi islâmî teâmüle muvâfık, dîğer üçü, bizdeki intibâa nazaran, L̃aik, yânî Materyalist anlayışı ak̃settiren bir tarzda kaleme alınmıştır…
Refik Evliyazade’nin 11 Mart 1950 târihli vefât îlânında, “Refik Evliyazade dün gece Hakk’ın rahmetine kavuşmuştur.” denildikden sonra, îlân, “Merhuma Tanrı’dan mağfiret ve kederli ailesine baş sağlığı dileriz!” duâ ve temennîsiyle bitiyor…
Ömer Fethi Kaçel’in 30 Ekim 1962 târihli vefât îlânında yine “Mevlâ rahmet eyleye!” duâsına yer verilmiştir…
Kezâ, Bihin (Evliyazade) Birsel’in 21 Ocak 1970 târihli vefât îlânında da, Bihin Hanım’ın fazîletleri aşırı ifâdelerle övüldükden sonra, “Allah gani gani rahmet eyleye!” duâsında bulunulmaktadır…
Hâmit Birsel’in kız kardeşi Vedide Sanver’in zevci Selâhattin Sanver ve kardeşi Sadullah Birsel’in 26 Ocak 1974 târihli vefât îlânı dahi, “Mevlâdan rahmet ve mağfiret dileriz!” duâsıyle bitiyor…
Buna mukâbil, İzmir Belediye Reîsi Refik Evliyazade’nin torunu Mehmet Özdemir Evliyazade’nin 5 Nisan 1975 târihli vefât îlânı ile Bihin Hanım’ın zevci, Şerifzadeler’den Sadullah Hâmit Birsel’in 31 Mart1986 târihli vefât îlânında cenâze namazı ve defin hakkında mâl̃ûmât verilmekte, herhangi bir duâya lüzûm görülmemektedir… Elif Evliyazade’nin 3 Eyl̃ûl̃ 2017 târihli vefât îlânı da aynı mâhiyettedir…
Vâkıa, hiç olmazsa, cenâzeler, câmilerden kalkmakta ve isl̃âmî usûl̃le defnedilmektedir. Fakat “Kemalist Türkiye”de, en azılı Komünistlerin, Ateistlerin, İsl̃âm düşmanlarının cenâzeleri bile câmilerden kaldırılıyor, Müslüman mezarlıklarına defnediliyor ve bu husûslarda câmi imâmlarına hiçbir karâr hakkı tanınmıyor!
Bu îlânlardan, Cemâatte şöyle bir temâyülün mevcûdiyeti seziliyor: Her geçen gün biraz daha L̃aikleşen, yânî Materyalistleşen Türkiye’de, Cemâatin en azından bir kesimi, giderek, isl̃âmî teâmüllere uymamakta kendini daha serbest görüyor…
İlk evliliğini Fatıma Bihin Evliyazade ile yapan Sadullah Birsel’in ikinci eşi Perihan Devres
Yukarıda, bankacı ve büyük tüccâr Sadullah Birsel’in 31 Mart 1986 târihli Milliyet’te münderic vefât îlânında, Bihin Hanım’ın İzmir’de, 20 Ocak 1970’te vefâtından sonra, ikinci evliliğini Perihan Hanım’la yaptığı bilgisini görmüştük.
Bu, ilk evliliğini Hürrem Şener ile yapmış Perihan Hanım’ın da ikinci evliliğidir.
Doğum ve ölüm târihleri mechûl̃ümüz olan Perihan Hanım, Giritli Mehmet Arif / Salike Saliha Devres çiftinin oğlu İbrahim Halil Devres ile Zeynep Seniye Hanım’ın evliliğinden doğmuştur. (Seniye Hanım’ın vefât îlânı: Milliyet, 11.2.1965, s. 7) Kız kardeşi Fatma Ferhan Hanım, İzzet Ünver ile evlenmiş, Halil ve İsmet isminde iki çocuk sâhibi olmuştu. Amcası Avukat Mustafa Devres (? – İstanbul, 30.6/1.7.1964, Şişli C., Zincirlikuyu Mez.), İzmir Ticâret Odası ile İzmir Barosu Reîsiydi. (Vefât îlânı: Milliyet, 2.7.1964, s. 7) Mustafa Nuri Devres, Gayet Hanım’la evlenmiş, dört oğlu olmuştur: Adnan, Nezih, Dündar ve Toğrul Devres (eşleri: Melek, Meliha, Saliha ve Şen Hanımlar; çocukları: Bilir, Ender, Günfer, Leylâ, Ayşe, Zeynep ve Ömer Devres)…
Perihan Hanım, ilk evliliğini Hürrem Şener ile yapmış, üç çocuk sâhibi olmuştur: Günalp Şeren, Cem Şeren ve Nilüfer De Bono…
Perihan Devres’in ilk eşi Hürrem Şener (? – İstanbul, 1/2.5.1966, Şişli C., Eyüp Sultan Mez.), 1931 – 1939 senelerinin Gümrük ve İnhisârlar Vekîli Ali Râna Tarhan’ın (İstanbul, 1883 – 25.3.1956) yeğenidir. (Hürrem Şener’in vefât îlânı: Milliyet, 3.5.1966, s. 7) Abdurrahman Şakir Bey / Emsalseza Hanım çiftinin oğlu Ali Rıza Şeren ile Nevzat Hanım’ın (? – İstanbul, 16/17.7.1977, Şişli C., Eyüp Sultan Mez. -Milliyet, 18.7.1977, s. 2-) iki çocuğundan biridir. Dîğer çocuk, Avni Bilge ile evlenmiş Behzat Hanım’dır.
Hürrem Şeren, 1940’lı senelerde, İnhisarlar ve müteâk̆iben Türk Tütün Ltd. Ş. Umûm Müdürlüğünü deruhde etmiş, bu makâmları işgâl ederken, yolsuzluk iddiâsıyle tahk̆îkât geçirmiş ve Dîvân-ı Âlî’de muhâkeme edilmiştir…
(Son Posta, 9.12.1947, s. 1) (Yeni Sabah, 5.3.1948, s. 1) (Milliyet, 3.5.1966, s. 7)
Perihan (Devres) Birsel’in ilk eşi, evvelâ İnhisarlar, müteâk̆iben Türk Tütün Ltd. Ş. Umûm Müdürü Hürrem Şeren hakkında, 1940’lı senelerde, iki haber ve 3 Mayıs 1966 târihli vefât îlânı… Perihan Hanım, Hürrem Şeren’in İstanbul’da, 1 Mayıs 1966’da vefâtından birkaç sene sonra Sadullah Birsel ile evlenmiştir. Sadullah Bey, ilk zevcesi Bihin Evliyazade’nin 20 Ocak 1970’teki vefâtından beri duldu. 29 (veyâ 30) Mart 1986’da vefât eden Sadullah Birsel’in birinci evlilik târihi gibi ikinci evlilik târihini ve bu meyânda Perihan Hanım’ın doğum ve ölüm târihlerini de bilmiyoruz…
***
Evliyazadeler Âilesinin şeceresi
Şimdi, elimizdeki bütün verileri dikkate alarak Evliyazade âilesinin şeceresini inşâ edebiliriz. Şecereyi, Hacı Mustafa Evliyazade’den başlıyarak 3-4 nesille tahdîd edeceğiz.
Âilenin şeceresi, -bizim tesbît edebildiğimiz kadarıyle- Evliyazade makberesinin kitabesindeki ilk isim olan, doğum ve ölüm târihleri hâkkedilmemiş Hacı Mustafa Evliyazade ile başlıyor. Hakkında, bundan başka bir bilgiye sâhib değiliz.
Hacı Mehmet / Fatma Zehra Evliyazade çifti ve çocukları
Makbere kitâbesinde zikredilen ikinci isim, Hacı Mustafa Evliyazade’nin oğlu Hacı Mehmet Evliyazade’dir. Doğumu 1822, ölümü 1898…
Tevfik Rüştü Aras’ın İzmir’in Bayraklı kazâsı, Soğukkuyu Mahallesi’ndeki nüfûs kayıdlarından edindiğimiz mâl̃ûmâta nazaran, Hacı Mehmet Evliyazade’nin zevcesi, (kimlerden olduğunu bilmediğimiz) Fatma Zehra Hanım’dır. “geni.com” sitesinde, zevcesinin ismi, sehven “Naciye” olarak zikredilmiştir. (https://www.geni.com/people/%C4%B0zmir-Evliyazade/6000000176995794862; 25.3.2026) Bu, kızlarından birinin ismidir. Aynı sitede, onun, İzmir Belediye Reîsliği yapmış olduğu bilgisi de mevcûdsa da, İzmir Belediyesi’nin “Belediye Başkanlarımız” başlıklı sayfasında (https://www.izmir.bel.tr/tr/BelediyeBaskanlarimiz/48?page=4; 10.5.2026), o, Belediye Reîsleri arasında zikredilmiyor. Kezâ, Wikipedia’da dahi (https://tr.wikipedia.org/wiki/Evliyazade_Hac%C4%B1_Mehmet_Efendi; 22.3.2026), “1875 yılında birkaç ay, 1892-1895 yılları arasında da 3 yıl İzmir Belediye Reisliği yapmış yerel yönetim ve iş adamıdır” deniyorsa da, İzmir Belediyesi’nin mezk̃ûr sayfasındaki Belediye Reîslerinin portre resimli listesinde, 1892 senesinin Belediye Reîsi olarak Yenişehirli Ahmet [Ahmed] Efendi görülüyor ve onu, sırayle, şu isimler tâk̆îb ediyor: 1892 – 1893: Ragıp [Râgıb] Paşa, 1894 – 1895: Yahya Hayati [Yahyâ Hayâtî] Paşa, 1895 – 1907: Eşref Paşa… Binâenaleyh bu mesnedsiz iddiâya îtibâr edilemez.
“1335 [1919] senesine mahsûs doğrudan doğruya tahsil olunan vergilere mahsûs tezkere… Aydın Vilâyeti, İzmir Livâsı, Hâtuniye Mahallesi… İzmirli meşhûr tüccar Evliyazade Refik Bey ve hemşireleri Gülsüm ve Naciye ve Makbule Hanımlar…” (https://www.janusmezat.com/muzayede/19293/tatavla-efemera-muzayedesi/sayfa/2, lot 60; 23.3.2026) Bu resmî vesîka da, Hacı Mehmet Efendi ile Fatma Zehra Hanmı’ın biri erkek, üçü kız, dört evlâdı olduğuna şahâdet ediyor…
***
Hacı Mehmet / Fatma Zehra Evliyazade çiftinin üç kızı, bir oğlu olmuştur: Gülsüm, Naciye, Makbule ve Refik Evliyazade…
Bunlardan Gülsüm Hanım, Giridîzade Nuri Efendi ile evlenerek iki çocuk sâhibi olmuştur: Kemal ve Fahire Giridîzade… (https://www.geni.com/people/G%C3%BCls%C3%BCm-Evliyazade/6000000176995794868) (25.3.2026) Hakkında, îtibâr edilebilecek başka bir bilgi görünmüyor…
